Nguồn gốc cách tính

Cách tính lịch âm

Ngày âm lịch tính theo quy tắc của Hồ Ngọc Đức: ngày chứa thời điểm sóc là mùng Một; tháng Mười Một là tháng chứa Đông chí; năm nào có mười ba tháng giữa hai Đông chí thì tháng nhuận là tháng đầu tiên sau tháng Mười Một mà không chứa trung khí. Toàn bộ mốc thời gian quy về giờ Việt Nam UTC+7 (kinh tuyến 105°Đ).

Thời điểm sóc và kinh độ mặt trời tính bằng công thức thiên văn của Jean Meeus. Sai số kinh độ mặt trời khoảng ±0,01°, đủ nhỏ so với khoảng cách giữa hai mốc trung khí, nên kết quả ngày tháng ổn định.

Vì tính theo UTC+7 chứ không phải UTC+8, lịch âm Việt Nam có năm lệch với nông lịch Trung Quốc. Trường hợp rõ nhất là năm 1985: Tết ở Việt Nam vào 21/01 còn ở Trung Quốc vào 20/02. Chúng tôi khóa trường hợp này bằng kiểm thử tự động để không vô tình tính sai về sau.

Tầng năm mệnh: xung hợp và nạp âm

Khi bạn đưa năm sinh ở mục Xem ngày tốt, chúng tôi lấy Can Chi của năm âm lịch đó rồi đối chiếu với Can Chi của ngày theo bốn quan hệ có bảng công thức hóa:

• Lục xung — hai Chi cách nhau sáu ngôi: Tý–Ngọ, Sửu–Mùi, Dần–Thân, Mão–Dậu, Thìn–Tuất, Tỵ–Hợi. Ngày xung tuổi bị loại khỏi danh sách.
• Lục hợp — sáu cặp cố định: Tý–Sửu, Dần–Hợi, Mão–Tuất, Thìn–Dậu, Tỵ–Thân, Ngọ–Mùi.
• Tam hợp — bốn nhóm ba Chi cách nhau bốn ngôi: Thân Tý Thìn, Dần Ngọ Tuất, Tỵ Dậu Sửu, Hợi Mão Mùi.
• Sinh khắc nạp âm — so hành nạp âm của năm sinh với hành nạp âm của ngày theo vòng tương sinh Mộc → Hỏa → Thổ → Kim → Thủy và vòng tương khắc Mộc khắc Thổ, Thổ khắc Thủy, Thủy khắc Hỏa, Hỏa khắc Kim, Kim khắc Mộc.

Bốn bảng này là bảng công thức hóa: biết Chi năm sinh và Chi ngày là bạn tự đếm lại được kết luận của chúng tôi, không phải tin lời ai. Vì thế chúng tôi làm phần này, trong khi vẫn để trống các mục cung phi bát trạch, kim lâu, hoang ốc và tam tai — những mục mỗi sách chép một khác.

Năm mệnh tính theo năm âm lịch. Người sinh trong khoảng từ đầu năm dương lịch đến trước Tết thuộc năm âm lịch liền trước, nên hãy lấy năm âm lịch của mình chứ không lấy máy móc bốn chữ số trên giấy khai sinh. Năm sinh bạn nhập chỉ nằm trên thanh địa chỉ, chúng tôi không lưu lại.

Giới hạn của dữ liệu

Việt Nam không có cơ quan nào công bố lịch biểu hằng năm ở dạng máy đọc được để đối chiếu trực tiếp, khác với Nhật Bản hay một số nước khác. Vì vậy chúng tôi kiểm chứng bằng ba lớp: các bất biến của chính quy tắc, các ngày Tết đã biết, và trường hợp lệch năm 1985. Nếu bạn phát hiện một ngày sai, xin báo cho chúng tôi kèm nguồn đối chiếu.

Sách và tài liệu tra cứu

• Thuật toán lịch âm Việt Nam của Hồ Ngọc Đức

  Bản mô tả quy tắc bằng tiếng Anh, ghi rõ mọi tính toán dựa trên kinh tuyến 105°Đ (UTC+7). Trang gốc tại Đại học Leipzig hiện không truy cập được; đây là bản sao lưu vẫn truy cập được.

  https://www.xemamlich.uhm.vn/calrules_en.html

• Jean Meeus, "Astronomical Algorithms"

  Chương 25 (kinh độ biểu kiến mặt trời) và chương 49 (thời điểm sóc/vọng). Đây là công thức thiên văn tiêu chuẩn, dùng để tính sóc và trung khí trước khi áp quy tắc lịch.

• Tăng bổ tuyển trạch thông thư Quảng Ngọc Hạp Ký (bản khắc Quảng Thịnh Đường, 1920)

  Bản khắc lưu tại Thư viện Quốc gia Việt Nam, ký hiệu NLVNPF-0422, số hóa toàn văn 117 trang. Chúng tôi dùng bản này làm gốc tra cứu hệ hoàng đạo – hắc đạo và thập nhị trực, nhưng chưa đối chiếu từng trang chữ Nôm; các quy tắc dùng trên site là quy tắc công thức hóa thông hành của hệ này.

  http://lib.nomfoundation.org/collection/1/volume/577

• Hiệp Kỷ Biện Phương Thư (bản dịch tiếng Việt)

  Bản dịch dân gian, chưa có bản số hóa chính thức. Dùng để đối chiếu ngũ hành nạp âm và hệ Kiến Trừ thập nhị trực.

  https://www.huyenhocvietnam.vn/nd/9739/hiep-ky-bien-phuong-thu-toan-tap-mai-coc-thanh.html

• Bảng quan hệ mười hai địa chi (lục xung – lục hợp – tam hợp)

  Ba bảng này thuộc phần địa chi của Hiệp Kỷ Biện Phương Thư và được mọi sách chọn ngày chép lại giống nhau: lục xung là hai Chi cách nhau sáu ngôi, lục hợp là sáu cặp cố định, tam hợp là bốn nhóm ba Chi cách nhau bốn ngôi. Đây là bảng công thức hóa nên bạn tự đếm lại được, khác với các mục sao tốt sao xấu mà mỗi sách chép một khác. Chúng tôi không ghi số trang bản khắc vì chưa đối chiếu từng trang.

  https://www.huyenhocvietnam.vn/nd/9739/hiep-ky-bien-phuong-thu-toan-tap-mai-coc-thanh.html

• Ngày âm lịch cố định của các dịp lễ tết

  Ngày âm lịch của từng dịp lễ là quy ước dân gian đã ổn định, không phải kết luận tốt xấu nên không cần đối chiếu bản khắc cổ. Chúng tôi đối chiếu với bảng ngày lễ Việt Nam trong thư viện `date-holidays` — nguồn máy đọc được, có ghi rõ ngày âm lịch của Tết Nguyên Đán (1-1), Rằm tháng Giêng (1-15), Giỗ Tổ Hùng Vương (3-10), Tết Đoan Ngọ (5-5), Rằm tháng Bảy Vu Lan (7-15), Tết Trung Thu (8-15) và Ông Táo chầu trời (12-23). Hai dịp không nằm trong bảng ấy là Tết Hàn Thực (mùng 3 tháng Ba) và Tất niên (ngày cuối tháng Chạp) thì chúng tôi dẫn báo chí trong nước ở mục dưới. Ngày dương lịch tương ứng của từng năm do chính máy tính lịch của site đổi ra, không chép tay.

  https://github.com/commenthol/date-holidays/blob/master/data/countries/VN.yaml

• Phong tục từng dịp lễ — báo chí trong nước

  Phần mô tả tập tục và cách sắm lễ trên các trang ngày lễ lấy theo báo chí trong nước, không lấy từ trang bói toán. Chúng tôi chỉ thuật lại việc chuẩn bị theo lối làm phổ biến, không hứa hẹn kết quả và không xếp ngày lễ thành tốt hay xấu.

  • VOV — Vì sao người Việt ăn đồ lạnh, làm bánh trôi trong Tết Hàn thực (mồng 3 tháng Ba âm lịch)
  • Nhân Dân — Giữ trọn hồn Việt qua tục cúng Tất niên (ngày cuối tháng Chạp, 29 hoặc 30 Tết)
  • VOV — Bốn lễ cúng quan trọng trong tháng Chạp của người Việt

• Bộ luật Lao động 2019, Điều 112 — nghỉ lễ, tết

  Điều 112 cho người lao động nghỉ 11 ngày hưởng nguyên lương mỗi năm, trong đó hai dịp tính theo âm lịch: Tết Âm lịch 5 ngày và Giỗ Tổ Hùng Vương (mùng 10 tháng Ba âm lịch) 1 ngày. Khoản 3 ghi rõ ngày nghỉ cụ thể của Tết Âm lịch và Quốc khánh do Thủ tướng quyết định hằng năm — nghĩa là biết luật vẫn chưa đủ để nói năm sau nghỉ ngày nào. Ngày lễ trùng ngày nghỉ hằng tuần thì được nghỉ bù vào ngày làm việc kế tiếp, theo Điều 111 khoản 3.

  https://hethongphapluat.com/bo-luat-lao-dong-2019/dieu-112

• Công bố lịch nghỉ lễ của từng năm

  Vì Điều 112 giao ngày nghỉ cụ thể cho cơ quan quản lý quyết định từng năm, trang ngày lễ chỉ hiện số ngày nghỉ khi năm ấy đã có văn bản công bố; năm chưa có văn bản thì ghi thẳng là chưa công bố, không suy ra từ năm trước. Cơ quan công bố nay là Bộ Nội vụ, sau khi Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội sáp nhập vào Bộ Nội vụ ngày 01/3/2025. Ngày đi làm bù (nếu có) không có nguồn máy đọc được nào ghi lại, chúng tôi chép tay theo từng văn bản.

  • Thông báo 9441/TB-BNV ngày 16/10/2025 của Bộ Nội vụ — nghỉ Tết Âm lịch và Quốc khánh năm 2026
  • Công văn 3383/BNV-CVL ngày 10/4/2026 — lịch nghỉ Giỗ Tổ Hùng Vương và 30/4, 1/5 năm 2026

• Đổng Công tuyển trạch nhật yếu dụng (bản dịch Lê Văn Sửu)

  Bản dịch dân gian của sách chọn ngày Đổng Công. Dùng để đối chiếu các ngày kiêng theo tập tục (Tam Nương, Nguyệt kỵ).

  https://www.lyhoclacviet.vn/article/dong-cong-tuyen-trach-nhat-yeu-dung-sach-chon-ngay-tot-xau