Tam tai là gì?

Cách xác định ba năm tam tai

Tam tai không tính theo tuổi mụ mà tính theo Chi của tuổi, và nó không rơi vào một năm lẻ mà rơi thành ba năm đi liền nhau. Mười hai Chi chia thành bốn nhóm tam hợp, mỗi nhóm gồm ba Chi cách nhau bốn ngôi: Thân – Tý – Thìn, Dần – Ngọ – Tuất, Tỵ – Dậu – Sửu, Hợi – Mão – Mùi. Ai mang Chi tuổi nào thì đi theo nhóm ấy, và cả ba người trong cùng một nhóm gặp tam tai vào đúng cùng ba năm.

Ba năm ấy tìm được bằng một phép đếm gọn. Mỗi nhóm có một Chi đứng đầu là Thân, Dần, Tỵ hoặc Hợi. Lấy Chi xung với Chi đứng đầu — tức Chi cách nó sáu ngôi — thì đó là năm tam tai thứ nhất, rồi đi tiếp hai ngôi nữa là đủ ba năm. Nhóm Thân – Tý – Thìn có Chi đứng đầu là Thân, xung với Dần, nên ba năm tam tai của nhóm này là Dần, Mão, Thìn.

Làm tương tự cho ba nhóm còn lại: nhóm Dần – Ngọ – Tuất gặp tam tai vào Thân, Dậu, Tuất; nhóm Tỵ – Dậu – Sửu gặp vào Hợi, Tý, Sửu; nhóm Hợi – Mão – Mùi gặp vào Tỵ, Ngọ, Mùi. Vì viết được thành phép đếm nên hai bảng bên dưới do chính phép đếm ấy sinh ra lúc dựng trang, không có dòng nào gõ tay và không bao giờ lệch với nhau.

Một hệ quả ít ai để ý: bốn nhóm gối nhau kín vòng mười hai năm. Mỗi năm âm lịch đều là năm tam tai của đúng một nhóm, tức là của ba Chi tuổi. Nói cách khác, ở bất kỳ năm nào cũng có một phần tư số người đang ở trong tam tai, và cứ mười hai năm thì mỗi người lại đi qua đúng ba năm như vậy. Đây không phải chuyện hiếm gặp.

Chi tuổi lấy theo năm sinh âm lịch, không lấy theo năm dương lịch. Người sinh tháng Một hoặc tháng Hai dương lịch rất dễ còn thuộc năm âm lịch trước đó, và nhầm chỗ này thì cả ba năm đều lệch. Trang đổi lịch của site đổi giúp bạn ngày sinh sang âm lịch trước khi dò bảng.

Hai lớp nghĩa chồng lên nhau trong một cái tên

Tạp chí Nghiên cứu Phật học, một tạp chí có mã số chuẩn quốc tế, truy lại gốc của cái tên này và tách ra được hai lớp khác hẳn nhau. Lớp thứ nhất là chữ của kinh điển Phật giáo: ba tai lớn gồm hỏa tai, thủy tai và phong tai, thuộc về chu kỳ thành – trụ – hoại – không của cả một thế giới. Đây là một khái niệm về vũ trụ, nói tới sự tan rã của cả cõi, không nói tới vận số của một cá nhân trong một năm.

Lớp thứ hai là lớp Lão giáo, nơi có chín ngôi sao được cho là chi phối con người theo chu kỳ. Lớp này mới là lớp dính tới tuổi tác và năm tháng của từng người. Theo bài, ở Việt Nam hai lớp ấy trộn vào nhau, nhiều khả năng vào khoảng thời tam giáo đồng nguyên, và cái ta gọi là tam tai hôm nay mang màu của cả hai.

Biết được điều này thì hiểu vì sao tra tam tai trên mạng hay gặp mâu thuẫn. Người trả lời đứng ở lớp nào thì nói theo nghĩa của lớp ấy, và hai lớp vốn không bàn cùng một chuyện. Một bên nói về chu kỳ hoại diệt của thế giới, một bên nói về ba năm của một người.

Báo của Giáo hội nói gì về việc cúng tam tai

Giác Ngộ Online là cơ quan ngôn luận của Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thành phố Hồ Chí Minh, có giấy phép hoạt động báo chí. Trong bài trả lời bạn đọc về tam tai, báo giải thích đúng như trên rằng tam tai trong kinh điển là ba tai lớn của chu kỳ vũ trụ, còn cách hiểu tam tai theo tuổi là cách hiểu của dân gian.

Phần đáng chú ý nhất của bài là chỗ nói về nghiệp: đời sống của một người bị chi phối bởi việc thiện hay việc ác mà chính người ấy làm, chứ không bởi một nghi lễ nào ở bên ngoài. Từ đó bài nêu rằng người theo đạo Phật có chánh kiến thì không trông cậy vào việc cúng để đổi vận.

Đây là một ý kiến ngược đến từ chính phía tôn giáo mà người ta hay viện tới khi nói chuyện tam tai. Chúng tôi dẫn nguyên ý kiến ấy trên cùng một trang với phép đếm, vì một người đang tra tam tai xứng đáng đọc được cả hai thứ trong một lần.

Những chỗ các bản kể khác nhau, và chỗ chúng tôi dừng lại

Riêng phần xác định ba năm thì có chỗ dựa rõ: bài trả lời bạn đọc của Giác Ngộ kê đủ bốn nhóm — tuổi Thân, Tý, Thìn gặp tam tai vào các năm Dần, Mão, Thìn; tuổi Dần, Ngọ, Tuất vào Thân, Dậu, Tuất; tuổi Hợi, Mão, Mùi vào Tỵ, Ngọ, Mùi; tuổi Tỵ, Dậu, Sửu vào Hợi, Tý, Sửu — khớp đúng phép đếm ở trên. Đó là lý do site dám dựng bảng cho phần này: nó công thức hóa được và bạn đếm lại được bằng tay trong vài giây.

Còn chuyện năm nào trong ba năm nặng hơn, hay mỗi năm mang tên riêng gì, thì các nguồn Lịch Vàng dẫn không nói tới, nên trang này không có phần đó.

Cũng vì vậy trang này không kê bất cứ cách làm lễ, món đồ lễ, bài cúng hay chi phí nào. Đó không phải chuyện chúng tôi quên: site chỉ làm lớp lịch pháp và lớp tập quán được ghi lại, không mở mục nghi lễ dưới bất kỳ hình thức nào, và ý kiến của Giác Ngộ ở mục trên cũng đi đúng hướng ấy.

Bốn nhóm gối kín vòng mười hai năm

Bảng hai mươi năm ở trên bày ra một chuyện mà bảng theo tuổi giấu đi: không có năm nào trống. Mỗi năm đều là năm tam tai của đúng một nhóm, và đi hết hai mươi năm thì mỗi nhóm hiện ra đúng năm lần. Bốn nhóm ăn khớp vào vòng mười hai năm không thừa không thiếu, vì ba năm nhân bốn nhóm vừa đúng mười hai.

Hệ quả đầu tiên là về tần suất. Ở bất kỳ năm nào, một phần tư số người quanh bạn đang nằm trong ba năm ấy, và trong một đời người thì cứ mười hai năm lại đi qua ba năm như vậy — tính ra là khoảng một phần tư quãng đời. Đây không phải một biến cố hiếm rơi trúng vài người xui xẻo, mà là một nhịp đều đặn phủ lên tất cả mọi người theo cùng một tỷ lệ.

Hệ quả thứ hai là về cách đọc. Một nhịp đều đặn như vậy không phân biệt được ai với ai, nên nó không giải thích được vì sao năm nay nhà này gặp chuyện còn nhà kia thì không. Chúng tôi nêu điều này ra không phải để bác bỏ tập tục, mà vì nó là một tính chất của chính phép đếm và ai cũng kiểm lại được trên bảng.

Hệ quả thứ ba là thực tế hơn: vì ba Chi trong cùng một nhóm luôn đi chung, nên trong một gia đình thường có vài người cùng vào tam tai một lượt. Bảng mười hai Chi ở trên lặp lại theo từng nhóm chính là vì lý do đó, và đấy là đặc điểm của phép đếm chứ không phải lỗi trình bày.

Cách tự kiểm lại một kết luận tam tai

Tam tai là một trong số ít tầng mà bạn kiểm lại được hoàn toàn bằng tay, không cần tin ai. Việc đầu tiên là lấy đúng Chi của năm sinh âm lịch. Nếu bạn sinh vào tháng Một hoặc tháng Hai dương lịch thì đáng kiểm lại, vì rất có thể ngày ấy còn thuộc năm âm lịch trước đó và Chi tuổi khác hẳn.

Việc thứ hai là tìm nhóm tam hợp. Đếm từ Chi tuổi của bạn bốn ngôi tới, rồi bốn ngôi nữa, sẽ ra đủ ba Chi của nhóm. Trong ba Chi ấy luôn có đúng một Chi thuộc bộ Thân, Dần, Tỵ, Hợi — đó là Chi đứng đầu nhóm.

Việc thứ ba là đếm sáu ngôi từ Chi đứng đầu để ra Chi năm tam tai thứ nhất, rồi lấy thêm hai Chi kế tiếp. Ba Chi thu được chính là ba năm. Nếu kết quả bạn đếm ra khác với bảng trên trang này thì một trong hai bên sai, và cả hai bên đều kiểm lại được — đó là điều chúng tôi muốn ở mọi bảng trên site.

Vì sao trang ngày của site không có dòng tam tai

Tam tai là một tầng đi theo năm và theo tuổi, không phải một tầng đi theo ngày. Kể cả khi phần xác định ba năm đủ rõ để tính, việc đem nó vào kết luận của một ngày cụ thể vẫn là một bước nhảy mà không nguồn nào cho phép: không có bản văn nào nói một ngày trong năm tam tai thì khác gì so với chính ngày ấy trong năm khác.

Cho nên chúng tôi để tam tai ở đây, dưới dạng một trang giải thích có bảng đếm lại được, và giữ nó nằm ngoài mọi kết luận về ngày. Việc site cố ý để trống những tầng nào và vì sao thì được liệt kê đầy đủ ở trang nguồn gốc.

Xem vì sao site để trống tầng này

Tam tai và hai tầng tuổi hay đi kèm

Khi chuẩn bị làm nhà, người ta thường hỏi tam tai cùng lúc với kim lâu và hoang ốc. Ba tầng này không cùng một hệ: tam tai đi theo Chi của tuổi và rơi thành ba năm, còn kim lâu và hoang ốc đều đi theo tuổi mụ và rơi vào từng tuổi lẻ. Một người hoàn toàn có thể đang ở trong tam tai mà không phạm kim lâu, hoặc ngược lại.

Không có sách nào chúng tôi đọc được nói tầng nào nặng hơn tầng nào, cũng không có cách nào cộng ba tầng lại thành một câu trả lời. Đó là lý do site làm ba trang riêng và nối với nhau thay vì làm một cỗ máy bấm ra một chữ.