Ông Công Ông Táo

Ngày tiễn ông Táo từng năm: Can Chi và giờ hoàng đạo

Lễ tiễn ông Táo thường làm trước giờ trưa ngày 23 tháng Chạp, nên câu hay gặp là cúng ông Táo giờ nào. Bảng dưới ghi sáu giờ hoàng đạo của ngày 23 tháng Chạp trong ba năm, cùng Can Chi, thần trực nhật và trực — chọn giờ theo đó là tục, không phải điều bắt buộc.

Căn cứ: Hiệp Kỷ Biện Phương Thư, quyển 7 tr. 16–17; quyển 4 tr. 8Căn cứ: Ngọc Hạp Thông Thư, tấm 034; tấm 040–043Căn cứ: Hồ Ngọc Đức

Lịch nghỉ lễ

Ông Công Ông Táo không nằm trong danh sách ngày nghỉ hưởng nguyên lương, nên đây là ngày làm việc bình thường. Danh sách đầy đủ các ngày nghỉ hưởng nguyên lương và căn cứ của từng ngày ghi ở trang nguồn gốc cách tính.

Ngày 23 tháng Chạp cách mùng 1 Tết bảy hoặc tám ngày, tùy tháng Chạp năm ấy thiếu hay đủ. Vì kỳ nghỉ Tết theo văn bản thường chỉ mở từ một đến ba ngày trước giao thừa, ngày ông Táo gần như luôn rơi vào ngày đi làm bình thường.

Lễ thường làm vào buổi sáng, trong khoảng từ ngày 22 tháng Chạp tới trước trưa ngày 23. Site không nói giờ nào mới đúng: bảng tờ lịch bên trên ghi sáu giờ hoàng đạo của chính ngày ấy, còn chọn giờ nào là tục của từng nhà.

Căn cứ: Dân trí, 7/2/2018

Ba vị Táo quân: vì sao lại là hai ông một bà

Bài giới thiệu tư liệu của Trung tâm Lưu trữ quốc gia I dẫn Lược khảo về thần thoại Việt Nam để gọi tên đủ ba vị: Phạm Lang làm Thổ Công trông coi việc bếp, danh hiệu Đông Trù Tư Mệnh Táo Phủ Thần Quân; Trọng Cao làm Thổ Địa trông coi việc nhà cửa, danh hiệu Thổ Địa Long Mạch Tôn Thần; Thị Nhi làm Thổ Kỳ trông coi việc chợ búa, danh hiệu Ngũ Phương Ngũ Thổ Phúc Đức Chính Thần. Cũng bài ấy dẫn Phan Kế Bính: đến ngày ấy thì mua hai mũ ông, một mũ bà để thờ.

Cũng bài ấy ghi lại cách gọi khác nhau theo vùng: ngoài Bắc quen gọi là ông Đầu rau, miền Trung gọi là ông Núc, còn Nam Bộ gọi cái bếp ba chân là cà ràng ông Táo, nguyên văn bài viết chép là cà răng. Tên gọi bám theo hình dáng cái bếp ba chân chụm lại, nên vùng nào đun bếp kiểu nấy thì gọi theo kiểu ấy.

Đây cũng là chỗ tích Việt tách khỏi tích Trung Hoa. Bài viết nhắc chuyện Trương Lang và Đinh Hương bên Trung Quốc cũng gần giống, nhưng bên ấy là một đôi vợ chồng, còn bên ta là ba người. Chúng tôi thuật lại tích dân gian, không luận đoán điều gì từ đó.

Nguồn: Trung tâm Lưu trữ quốc gia I, 2/2/2021 (Nguyễn Thu Hoài, “Tục thờ Táo quân trong truyền thống dân gian Việt Nam”) — đọc ngày 21/9/2026.

Cá chép, ngựa giấy và kẹo thèo lèo: mỗi miền tiễn một kiểu

Báo Chính phủ thuật lại rằng ngoài Bắc các nhà mua cá chép còn sống, cúng xong thì đem ra sông hồ phóng sinh. Con cá ở đây được hiểu là phương tiện đi đường: theo tích, cá chép hóa rồng mới đưa được Táo quân vượt chín tầng trời lên tới Ngọc Hoàng.

Ranh giới bài báo vạch ra không trùng với ba miền quen thuộc: cá chép sống là lối của người miền Bắc tính từ Nghệ An trở ra, còn từ Nam Trung Bộ trở vào thì không cúng cá chép mà đốt giấy in mộc bản hình cò bay, ngựa chạy. Riêng miền Nam lại cúng bánh mè, tức vừng, gọi là thèo lèo. Cùng một ngày 23 tháng Chạp nhưng lễ vật đổi hẳn theo từng vùng.

Bài báo còn xếp tích hai ông một bà vào lớp giải thích dân gian về tàn dư chế độ mẫu hệ, về tín ngưỡng thờ thần bếp và về chính cấu tạo ba chân của ông đầu rau.

Nguồn: Báo Chính phủ, 20/1/2017 (“Tết ông Công ông Táo - Sự tích và nét văn hóa”) — đọc ngày 21/9/2026.

Bài báo và văn bản dẫn trên trang này

• Dân trí, 7/2/2018 (Hoàng Ngọc, “Phóng sinh cá chép vào ngày ông Công, ông Táo thế nào cho đúng?”)
• Trung tâm Lưu trữ quốc gia I, 2/2/2021 (Nguyễn Thu Hoài, “Tục thờ Táo quân trong truyền thống dân gian Việt Nam”)
• Báo Chính phủ, 20/1/2017 (“Tết ông Công ông Táo - Sự tích và nét văn hóa”)
• Vietnam+ – TTXVN, 24/1/2023 (“Ý nghĩa thiêng liêng của bàn thờ gia tiên trong gia đình người Việt”)
• Người Lao Động, 29/1/2025 (Ý Linh – Ái My, “Những phong tục đẹp trong gia đình Việt dịp Tết”)
• Nhân Dân, 10/2/2026 (Thùy Linh – Khánh Hương, “Hà Nội: Người dân thả cá chép văn minh, không xả túi nylon trong ngày tiễn ông Công, ông Táo”)