Vu Lan và Rằm tháng Bảy

Rằm tháng Bảy các năm: Can Chi và giờ hoàng đạo để sắp lễ

Lễ Vu Lan ở chùa nhiều nơi rải cả tháng Bảy, còn cúng gia tiên và cúng chúng sinh tại nhà thì hay dồn vào ngày rằm. Với phần việc ở nhà, bảng dưới ghi Can Chi, thần trực nhật, trực và sáu giờ hoàng đạo của ngày 15 tháng Bảy trong ba năm.

Căn cứ: Hiệp Kỷ Biện Phương Thư, quyển 7 tr. 16–17; quyển 4 tr. 8Căn cứ: Ngọc Hạp Thông Thư, tấm 034; tấm 040–043Căn cứ: Hồ Ngọc Đức

Lịch nghỉ lễ

Vu Lan và Rằm tháng Bảy không nằm trong danh sách ngày nghỉ hưởng nguyên lương, nên đây là ngày làm việc bình thường. Danh sách đầy đủ các ngày nghỉ hưởng nguyên lương và căn cứ của từng ngày ghi ở trang nguồn gốc cách tính.

Rằm tháng Bảy là rằm duy nhất trong năm mang hai lớp nghĩa chồng lên nhau và được gọi bằng hai cái tên khác hẳn nhau — Vu Lan và rằm tháng Bảy — mà tên nào cũng thông dụng. Trang này dùng cả hai cách gọi và không xếp lớp nghĩa nào lên trước.

Rằm tháng Bảy cách rằm đầu năm sáu tháng âm lịch trong 143 năm và bảy tháng trong 56 năm của khoảng 1901–2099, tùy năm ấy có tháng nhuận chen vào khoảng giữa hay không — tính ra ngày là 176–178 ngày hoặc 205–208 ngày. Dù rơi vào nhánh nào thì ngày dương lịch vẫn vào khoảng tháng 8 đến đầu tháng 9 — tức sát kỳ nghỉ Quốc khánh. Có năm rằm chỉ cách 2/9 vài ngày, có năm rơi đúng vào trong kỳ nghỉ ấy, lại có năm đã qua 2/9 mới tới rằm. Bảng ba năm ở đầu trang cho thấy khoảng dao động ấy.

Dù vậy, hai chuyện không dính nhau về mặt pháp lý. Rằm tháng Bảy không nằm trong danh sách ngày nghỉ hưởng lương nào; nếu năm ấy được nghỉ thì là nhờ kỳ nghỉ Quốc khánh chứ không phải nhờ rằm.

Hai sự tích khác nhau bị dồn vào một ngày

Chỗ hay nhầm nhất của ngày này không phải là tên gọi mà là gốc tích. Báo Tiền Phong đặt thẳng vấn đề: lễ Vu lan và xá tội vong nhân gắn với hai sự tích khác nhau, nhưng lại diễn ra cùng thời điểm nên dẫn đến không ít hiểu lầm.

Vu lan báo hiếu đi theo điển tích ngài Mục Kiền Liên cứu mẹ. Bài báo kể: sau khi chứng quả A La Hán, ngài nhớ tới người mẹ đã mất là bà Thanh Đề, dùng huệ nhãn nhìn xuống thì thấy mẹ bị đọa vào kiếp ngạ quỷ nơi địa ngục A Tì; ngài dâng cơm cho mẹ nhưng miếng cơm vừa đưa tới miệng thì hóa thành than lửa, nên phải về bạch với Đức Phật xin cách cứu mẹ. Trong kinh Vu lan bồn có đoạn “Ngày rằm tháng Bảy là ngày tự tứ của chư tăng”, tức ngày khép lại ba tháng an cư kiết hạ — đó là lý do ngày báo hiếu lại rơi đúng vào rằm này chứ không phải một ngày nào khác.

Tục cúng cô hồn thì đi từ một câu chuyện khác hẳn: chuyện ngài A Nan gặp một con quỷ miệng lửa. Bài báo cho biết lễ này người Trung Quốc gọi là lễ phóng diệm khẩu, nghĩa gốc là “thả quỷ miệng lửa”, về sau mới được hiểu rộng thành xá tội vong nhân hay cúng cô hồn; việc làm là bố thí cho những vong hồn không nơi nương tựa, không có ai là thân nhân trên trần gian cúng bái.

Hòa thượng Thích Bảo Nghiêm, được bài báo dẫn lời, khuyên người dân dâng cúng ông bà tổ tiên thế nào thì cũng nên dâng cúng cho các vong hồn như thế, và gọi đó là tinh thần bình đẳng của đạo Phật. Bài cũng nói thẳng rằng giá trị của Vu lan báo hiếu không nằm ở mâm cao cỗ đầy hay đốt nhiều tiền vàng. Chúng tôi thuật lại, không xếp cách làm nào thành đúng hay sai.

Nguồn: Tiền Phong, 27/8/2026 (Ngọc Ánh, “Tránh nhầm lẫn Vu lan báo hiếu với xá tội vong nhân”) — đọc ngày 21/9/2026.

Bông hồng cài áo: một nghi thức mới, và nó không đến từ nhà Phật

Phần bước làm bên trên có nhắc nghi thức cài hoa hồng ở chùa. Điều ít người để ý là nghi thức ấy còn rất mới. Trên Thanh Niên, bài viết ghi thẳng rằng nghi thức này không phải truyền thống của Phật giáo nhưng dần quen thuộc với người Việt.

Thầy Minh Thiền, trụ trì chùa Đức Hòa (TP. Dĩ An, Bình Dương), kể lại gốc tích: câu chuyện bông hồng cài áo khởi nguồn từ thiền sư Thích Nhất Hạnh. Năm 1962, thiền sư được mời dự một lễ tạ ơn tôn vinh công ơn của người mẹ tại Nhật Bản; ở đó người ta cài lên ngực áo ngài một bông hoa cẩm chướng màu trắng. Về sau thiền sư mới biết đó là “ngày của mẹ” theo tục phương Tây, với quy ước còn mẹ thì cài hoa màu hồng, mất mẹ thì cài hoa màu trắng. Ngài đem áp dụng tại đạo tràng của mình, và chính ở đó hoa cẩm chướng được đổi thành hoa hồng.

Theo lời giải thích của thầy Minh Thiền trong bài, quy ước màu chia làm ba mức chứ không phải hai: ai còn cả cha lẫn mẹ thì cài hoa hồng đỏ thắm, ai mất một trong hai đấng sinh thành thì cài bông màu nhạt hơn, ai mất cả cha mẹ thì cài hoa trắng. Riêng người xuất gia cài hoa hồng vàng, màu giống màu y phục người tu hành, nhắc rằng mình mang ơn tất cả chúng sinh.

Vậy nên khi tra ngày rằm tháng Bảy của một năm nào đó, đáng nhớ rằng ngày thì đã có từ rất lâu còn bông hoa trên ngực áo mới chỉ hơn sáu mươi năm.

Nguồn: Thanh Niên, 26/8/2023 (Vũ Phượng, “Lễ Vu lan: Cài bông hồng đỏ, hồng nhạt, hồng trắng lên áo có ý nghĩa gì?”) — đọc ngày 21/9/2026.

Bài báo và văn bản dẫn trên trang này

• Znews, 26/8/2026 (Minh Thy, “Hiểu đúng về rằm tháng 7”)
• Tiền Phong, 27/8/2026 (Ngọc Ánh, “Tránh nhầm lẫn Vu lan báo hiếu với xá tội vong nhân”)
• Trung tâm Lưu trữ quốc gia I, 13/2/2022 (Hồng Nhung, “Lễ quanh năm không bằng Rằm tháng Giêng”)
• Giác Ngộ, 20/7/2026 (H. Diệu, “Giáo hội ban hành Thông bạch Vu lan - Báo hiếu Phật lịch 2570 - Dương lịch 2026”)
• Thanh Niên, 26/8/2023 (Vũ Phượng, “Lễ Vu lan: Cài bông hồng đỏ, hồng nhạt, hồng trắng lên áo có ý nghĩa gì?”)
• Nhân Dân, 30/8/2023 (Linh Khánh, “Nghi thức cúng trong lễ Vu Lan”)